Timmerwerk in Haarlem

Timmerwerk in Haarlem: de naad tussen nieuw en bestaand

Het verschil tussen een kast uit de winkel en maatwerk zit zelden in de kast zelf. Een kastenwand van standaardmaten kunt u in een oud pand prima neerzetten, maar aan de zijkant blijft dan een spie over die boven breder is dan onder, en aan de bovenkant een streep die met het plafond meeloopt. Maatwerk lost dat op met passtroken en aftimmerlijsten die tegen de wand worden afgetekend en op de werkelijke vorm worden geschaafd. Dat is het eigenlijke vakwerk: niet het bouwen van een doos, maar het laten verdwijnen van de overgang tussen een recht meubel en een gebouw dat nergens recht is. Hoe zichtbaar die overgang wordt, hangt sterk af van het licht. Waar daglicht langs de wand strijkt, ziet u een naad van enkele millimeters liggen; in een nis of een donkere hoek merkt niemand hem op. Daarom vragen wij bij het inmeten waar het raam zit.

Daarna komt een keuze die zelden aan de klant wordt voorgelegd: wordt het maatwerk in de werkplaats gemaakt en hier in elkaar gezet, of ter plekke opgebouwd. In de werkplaats gemaakt betekent zuivere zaagsneden, een gespoten of gelakte afwerking en weinig stof en herrie in huis, maar de delen moeten wel naar binnen. Een kastdeur van ruim twee meter of een zijwand uit één plaat moet door de voordeur, langs de gangwand en om de draai van de trap heen, en juist bij een bovenwoning met een steile trap loopt een ontwerp daar eerder op stuk dan op de afmetingen van de kamer. Ter plekke opbouwen kent die beperking niet en volgt elke afwijking van de wand, maar het betekent zagen, schuren en afwerken in een bewoonde woning. Vaak wordt het een mengvorm: het casco op maat aangeleverd, de aansluitingen op wand en plafond ter plaatse gemaakt.

Waar het maatwerk aan vastzit, is minstens zo bepalend als waarvan het gemaakt is. Onder de stuclaag van een oude binnenmuur zit metselwerk dat uitstekend draagt, maar de pleisterlaag zelf draagt niets; een plug die alleen in de stuc grijpt, komt met kast en al mee. Een voorzetwand of een gipsplaatwand op stalen stijlen is een ander verhaal: daar moet u de stijl vinden of werken met bevestiging die voor holle wanden bedoeld is, met een grens aan het gewicht dat eraan mag hangen. Een betonnen wand, zoals u die in een naoorlogse flat aantreft, houdt een bevestiging uitstekend vast, al hoort daar de vraag bij welke leidingen erin verwerkt zitten. Dan het plafond: in oudere woningen hangt de afwerking aan de balken en niet andersom, dus alles wat gewicht draagt gaat in de balk en niet in de laag ertussen. En tot slot de vloer, want een hoge kast die op een zwevende vloer staat, houdt die vloer vast op de plek waar hij juist zou moeten kunnen bewegen.

Materiaalkeuze is bij binnenwerk vooral een vraag naar maatvastheid. Massief hout leeft mee met de luchtvochtigheid in huis, wat mooi is bij een blad of een zichtbare plank, maar bij een brede kastdeur kan het betekenen dat die na een droge winter iets bol gaat staan. Plaatmateriaal blijft veel beter in vorm: multiplex is stevig en houdt schroeven goed vast, MDF is glad en daardoor de gebruikelijke ondergrond voor een gelakte of gespoten afwerking. Geen van beide houdt van langdurig vocht, dus in een badkamer of een koude bijkeuken gelden andere regels. Voor planken is de overspanning het punt: hoe verder de dragers uit elkaar staan en hoe zwaarder de belasting, hoe dikker de plank moet zijn of hoe eerder er een tussensteun of een verstevigde voorrand bij hoort. Een plank die eenmaal is gaan zakken, komt niet meer terug.

Tot slot de volgorde, want timmerwerk komt zelden als eerste. Stucwerk hoort ervoor, omdat een stukadoor niet om een kast heen kan werken en verse pleister eerst zijn vocht kwijt moet. Verlichting of stopcontacten in een wandunit vragen bedrading voordat de achterwand dichtgaat, dus die wens moet vroeg op tafel liggen. Over de vloer valt te kiezen: staat de kast straks op de nieuwe vloer, dan moet die er eerst liggen; komt de vloer er later langs, dan wordt eronder doorgewerkt of op een sokkel gebouwd. En dan het punt dat in panden met karakter het vaakst terugkomt. Bestaande plinten, deuromlijstingen en lijstwerk hebben een profiel dat u niet in de handel vindt. Er zijn dan twee eerlijke routes: het profiel laten nasteken en aansluiten alsof het er altijd zat, of bewust een strak, vlak profiel kiezen dat zich niet voordoet als oud. Half meedoen valt achteraf altijd op.

Het historische centrum van Haarlem en de jaren-30 wijken eromheen zitten vol karakter — en vol verrassingen achter de afwerking: oude pleisterlagen, houtrot, verouderde leidingen of bedrading. Door dit vooraf goed in te schatten tijdens de bezichtiging beperken wij meerwerk en onverwachte situaties. In de smalle straten van het centrum stemmen wij transport en afval netjes af op de buurt.